Meyvə bağlarının salınmasında düzgün calaqaltı seçimi ağacların böyümə gücünə, məhsula düşmə müddətinə, torpaq və iqlim şəraitinə uyğunlaşmasına, bağın uzunömürlülüyünə və məhsuldarlıq potensialına təsir edən əsas amillərdən biridir.

Müasir intensiv və superintensiv bağçılıqda yalnız meyvə sortunun seçilməsi kifayət etmir. Tinglərin hansı calaqaltı üzərində yetişdirilməsi də bağın gələcək inkişafını müəyyən edən mühüm aqrotexniki qərardır.

Tingçilik Təsərrüfatı MMC olaraq meyvə tinglərinin yetişdirilməsi, bağların layihələndirilməsi və salınması sahəsində fermerlərə və sahibkarlara peşəkar həllər təqdim edirik.

Calaqaltı nədir və nə üçün istifadə olunur?

Calaqaltı meyvə ağacının kök sistemini və gövdəsinin aşağı hissəsini təşkil edən, üzərinə istənilən meyvə sortunun calaq edildiyi bitkidir.

Calaqaltının əsas funksiyaları:

Ağacın böyümə gücünün tənzimlənməsi

Meyvəyə düşmə müddətinə təsir göstərilməsi

Torpaq və iqlim şəraitinə uyğunlaşmanın təmin edilməsi

Bəzi xəstəlik və zərərvericilərə qarşı davamlılığın artırılması

Ağacların əkin sıxlığının və formalaşdırılmasının idarə edilməsi

Bağın iqtisadi səmərəliliyinin yüksəldilməsi üçün uyğun şəraitin yaradılması

Calaqaltılar əsasən iki qrupa bölünür: toxumdan yetişdirilən toxmacar calaqaltılar və vegetativ üsullarla çoxaldılan klonal calaqaltılar.

1. Alma calaqaltıları

Alma bağlarında cırtdan, yarımcırtdan və güclü böyümə xüsusiyyətlərinə malik müxtəlif calaqaltılardan istifadə olunur.

Əsas alma calaqaltıları:

M9 T-337, M9 EMLA, M26, M27, M7, MM106, MM111, B9, B118, G11, G41, G202, G935, P22, P60 və Antonovka toxmacarı.

M9 T-337 müasir intensiv alma bağlarında geniş istifadə edilən cırtdan calaqaltıdır. Ağacların yığcam böyüməsinə, erkən məhsula düşməsinə və yüksək sıxlıqlı əkin sistemlərinin tətbiqinə imkan verir. Adətən dayaq sistemi və müntəzəm suvarma tələb edir.

MM106 və MM111 kimi calaqaltılar isə daha güclü böyümə xüsusiyyətlərinə malikdir.

2. Armud və heyva calaqaltıları

Armud tinglərinin yetişdirilməsində həm heyva mənşəli, həm də armud mənşəli calaqaltılardan istifadə olunur.

Əsas calaqaltılar:

Ayva S-1, BA29, Quince MA, Quince MC, Adams, Sydo, Eline, OHxF 40, OHxF 69, OHxF 87, OHxF 97, Pyrodwarf, Farold, Fox 11 və armud toxmacarı.

BA29 armud bağlarında istifadə edilən vegetativ heyva calaqaltısıdır. Bir çox intensiv bağ layihəsində tətbiq olunur.

Fox 11 armud mənşəli klonal calaqaltıdır və uyğun sortlarla armud tinglərinin yetişdirilməsində istifadə edilir.

Heyva calaqaltıları seçilərkən sortla calaq uyğunluğu xüsusi diqqətlə yoxlanmalıdır. Bəzi armud sortları üçün aralıq calaq tələb oluna bilər.

3. Gilas calaqaltıları

Gilas bağlarında calaqaltı seçimi ağacın böyümə gücünə, məhsula düşməsinə, torpaq şəraitinə uyğunlaşmasına və əkin sıxlığına ciddi təsir göstərir.

Əsas gilas calaqaltıları:

Gisela 3, Gisela 5, Gisela 6, Gisela 12, Gisela 13, Gisela 17, MaxMa 14, MaxMa 60, Colt, CAB 6P, SL64, PHL-A, PHL-C, Krymsk 5, Krymsk 6, VSL-2, Mazzard və Mahaleb.

Gisela 5 zəif böyümə gücünə malik, intensiv gilas bağlarında geniş istifadə olunan calaqaltıdır.

Gisela 6 Gisela 5 ilə müqayisədə adətən daha güclü böyümə göstərir və müxtəlif intensiv bağ sistemlərində tətbiq edilir.

MaxMa 14 orta böyümə gücü ilə seçilən gilas calaqaltılarındandır.

VSL-2 gilas və albalı üçün istifadə olunan vegetativ calaqaltıdır.

4. Şaftalı və nektarin calaqaltıları

Şaftalı və nektarin bağlarında torpağın mexaniki tərkibi, aktiv əhəng miqdarı, drenaj və nematod riski nəzərə alınmalıdır.

Əsas calaqaltılar:

GF677, Garnem, Cadaman, Barrier 1, Rootpac R, Rootpac 20, Rootpac 40, Rootpac 70, Nemaguard, Nemared, Lovell, Guardian, Flordaguard və şaftalı toxmacarı.

GF677 şaftalı-badam hibrididir və uyğun şəraitdə güclü böyümə xüsusiyyəti göstərir.

Garnem şaftalı-badam mənşəli calaqaltı olub, badam, şaftalı və nektarin tinglərinin istehsalında istifadə edilir.

Hər iki calaqaltının seçilməsi zamanı torpağın xüsusiyyətləri və sortla uyğunluq qiymətləndirilməlidir.

5. Ərik calaqaltıları

Ərik bağlarında calaqaltı seçimi torpağın drenajına, ərazinin iqliminə və sortun bioloji xüsusiyyətlərinə əsaslanmalıdır.

Əsas calaqaltılar:

Myrobalan 29C, Myrobalan toxmacarı, Marianna 2624, GF677, Garnem, Rootpac R, Rootpac 20, Rootpac 40, Torinel, Wavit, St. Julien A və ərik toxmacarı.

Bəzi calaqaltılar ağır torpaqlarda, digərləri isə yaxşı drenajlı torpaqlarda daha münasib ola bilər. Calaq uyğunluğu mütləq yoxlanmalıdır.

6. Gavalı və alça calaqaltıları

Gavalı və alça bağlarında həm toxmacar, həm də vegetativ calaqaltılar tətbiq edilir.

Əsas calaqaltılar:

Myrobalan 29C, Myrobalan B, Marianna 2624, St. Julien A, St. Julien GF655/2, Pixy, Wavit, VVA-1 (Krymsk 1), Rootpac R, Rootpac 20, Rootpac 40, Citation və Myrobalan toxmacarı.

Myrobalan 29C gavalı və bəzi digər çəyirdəkli meyvə növlərində istifadə edilən calaqaltıdır.

St. Julien A bir sıra gavalı sortlarında böyümə gücünü məhdudlaşdırmaq məqsədilə tətbiq olunur.

7. Badam calaqaltıları

Badam bağlarının salınmasında torpağın əhəngliliyi, duzluluğu, drenajı və suvarma imkanları mühüm rol oynayır.

Əsas badam calaqaltıları:

GF677, Garnem, Felinem, Monegro, Rootpac R, Rootpac 20, Rootpac 40, Rootpac 70, Nemaguard, Hansen 536 və badam toxmacarı.

Garnem və GF677 badam tinglərinin istehsalında istifadə olunan tanınmış hibrid calaqaltılardır.

8. Xurma calaqaltıları

Xurma tinglərinin yetişdirilməsində əsasən aşağıdakı calaqaltılardan istifadə edilir:

Diospyros lotus

Diospyros kaki

Diospyros virginiana

Diospyros lotus bir sıra xurma sortlarının yetişdirilməsində istifadə edilən geniş yayılmış calaqaltıdır.

Calaqaltı seçilərkən qış temperaturu, torpağın xüsusiyyətləri və sortla uyğunluq nəzərə alınmalıdır.

9. Qoz calaqaltıları

Qoz bağlarında calaqaltının kök sisteminin inkişafı, torpağa uyğunluğu və xəstəliklərə qarşı davamlılığı mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Əsas calaqaltılar:

Juglans regia, Juglans nigra, Juglans hindsii, Paradox hibridləri, Vlach, VX211 və RX1.

Juglans regia toxmacarı qoz tinglərinin yetişdirilməsində geniş istifadə olunur.

Paradox hibridləri və onların bəzi seleksiya formaları isə müəyyən istehsal sistemlərində tətbiq edilir.

10. Fındıq calaqaltıları

Fındıq tingləri kommersiya istehsalında əsasən kök pöhrələri, basdırma və digər vegetativ üsullarla çoxaldılır.

Calaqla yetişdirmədə istifadə edilən əsas növlər:

• Corylus colurna

• Corylus avellana toxmacarı

Corylus colurna bəzi fındıq sortları üçün calaqaltı kimi istifadə edilir və kök pöhrəsi əmələ gətirməsinin azlığı ilə seçilir.

11. Püstə calaqaltıları

Püstə bağlarında torpağın duzluluğu, quraqlıq şəraiti və xəstəliklərə davamlılıq calaqaltı seçimində əsas meyarlardandır.

Əsas calaqaltılar:

UCB1, Pistacia atlantica, Pistacia terebinthus, Pistacia integerrima və PGI.

UCB1 püstə bağlarında geniş istifadə olunan hibrid calaqaltıdır. Uyğun şəraitdə güclü böyümə və müəyyən torpaq mənşəli xəstəliklərə qarşı davamlılıq xüsusiyyətlərinə görə seçilir.

12. Şabalıd calaqaltıları

Şabalıd tinglərinin yetişdirilməsində Castanea sativa, Castanea crenata, Castanea mollissima və uyğun hibrid calaqaltılardan istifadə olunur.

Calaq uyğunluğu və mürəkkəb torpaq şəraitinə uyğunlaşma nəzərə alınmalıdır.

13. Sitrus meyvələrinin calaqaltıları

Limon, portağal, mandarin və qreypfrut kimi sitrus bitkilərində calaqaltı seçimi şaxtaya, torpaq şəraitinə və xəstəliklərə davamlılıq baxımından əhəmiyyətlidir.

Əsas sitrus calaqaltıları:

Carrizo citrange, Troyer citrange, C-35 citrange, Swingle citrumelo, Poncirus trifoliata, Volkameriana, Citrus macrophylla, Cleopatra mandarin və turunc.

Bu calaqaltıların hamısı bütün sitrus növləri üçün eyni dərəcədə uyğun deyil.

14. Üzüm calaqaltıları

Üzümçülükdə calaqaltılar xüsusilə filloksera, torpağın əhəngliliyi, quraqlıq və digər torpaq amillərinə uyğunlaşma məqsədilə seçilir.

Əsas üzüm calaqaltıları:

1103 Paulsen, 110 Richter, 140 Ruggeri, SO4, 5BB, 5C, 41B, 3309C, 101-14 MGT, Fercal, 420A, 161-49C, Ramsey və Dog Ridge.

15. Digər meyvə növlərinin calaqaltıları

Tut: Morus alba, Morus nigra və uyğun tut toxmacarları.

Yenidünya: Eriobotrya japonica toxmacarı və uyğun heyva calaqaltıları.

Zoğal: Cornus mas toxmacarı və vegetativ çoxaltma materialı.

Zeytun: Olea europaea toxmacarı və öz kökü üzərində yetişdirilən tinglər.

Əncir: Əsasən öz kökü üzərində çiliklə çoxaldılır.

Nar: Əsasən öz kökü üzərində çiliklə çoxaldılır və kommersiya bağlarında ayrıca calaqaltı tətbiqi geniş yayılmayıb.

Kivi: Actinidia deliciosa və Actinidia chinensis toxmacarları, həmçinin öz kökü üzərində vegetativ çoxaltma.

Avokado: Duke 7, Dusa, Toro Canyon, Thomas və uyğun toxmacar calaqaltılar.

Manqo: Gomera-1, Turpentine, Olour və uyğun toxmacar calaqaltılar.

Xurma palması: Əsasən pöhrələr və toxuma kulturası vasitəsilə çoxaldılır.

İydə: Toxmacar və çiliklə çoxaltma üsullarından istifadə edilir.

Qeyd edək ki, çiyələk, moruq, böyürtkən və qaragilə kimi giləmeyvə bitkiləri adətən ayrıca calaqaltı üzərində deyil, öz kökləri üzərində yetişdirilir.

Calaqaltı seçərkən nələrə diqqət edilməlidir?

Meyvə bağı salmaq istəyən fermer və sahibkarlar calaqaltı seçməzdən əvvəl aşağıdakı məsələləri qiymətləndirməlidirlər:

1. Torpağın laborator analiz nəticələri

2. Ərazinin iqlim xüsusiyyətləri

3. Suvarma suyunun keyfiyyəti və mövcudluğu

4. Meyvə sortu ilə calaqaltının uyğunluğu

5. Ağacların planlaşdırılan əkin sxemi

6. İntensiv və ya ənənəvi bağçılıq sisteminin seçilməsi

7. Calaqaltının xəstəlik və zərərvericilərə davamlılığı

8. Tinglərin mənşəyi, sağlamlığı və keyfiyyət göstəriciləri

Düzgün calaqaltı seçimi ağacların sağlam inkişafına və bağın uzunmüddətli iqtisadi səmərəliliyinə mühüm təsir göstərir.

Calaqaltı almaq istəyənlərə tövsiyəmiz

Meyvə bağlarının salınması üçün keyfiyyətli və uyğun calaqaltı seçimi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Tingçilik Təsərrüfatı MMC olaraq fermerlərə, tingçilik təsərrüfatlarına və bağçılıqla məşğul olan sahibkarlara calaqaltı seçimi zamanı peşəkar məsləhət almağı tövsiyə edirik.

Satış üçün təqdim etdiyimiz calaqaltılarla tanış olmaq, məhsullar haqqında məlumat əldə etmək və sifarişlə bağlı müraciət etmək üçün saytımızın müvafiq bölməsinə keçid edə bilərsiniz.

Calaqaltılar kataloquna baxın – Tingmmc.com